ارائه مطالب و مقالات باغبانی

مقدمه :

 بامبو در زبان فارسی به نی خیزران شهرت دارد جنسی از گیاهان تیره گندم سانان Poaceae است بومی آمریکای مرکزی ، آمریکای جنوبی و جزایر دریای کارائیب .

گیاهی است که در دامنه کوه ها و تپه هایی که دارای رطوبت 65 تا 90 درصد باشد روئیده یا کشت می شود. میزان رطوبت و حرارت موجود در منطقه و نوع خاک تعیین کننده کیفیت و مرغوبیت بامبو بوده و بیش از 662 نوع آن شناخته شده است. دارای قطر و ضخامت های متفاوت است. بهترین نوع آن در ژاپن ، چین و به طور کلی کشورهای شرق آسیا و هند روئیده و و کشت میشود و در ایران میتوان لاهیجان ، علی آباد قاسم آباد و رودسر و تقریبا بیشتر نقاط شمال کشور را در زمره مساعد ترین مناطق رویش بامبو به حساب آورد.

در این مناطق بیشه های کوچکی وجود دارد که در فصل پائیز و اوایل زمستان یعنی هنگام بریدن و قطع ساقه های بامبو از هر یک بین 50 الی 200 شاخه نی بدست می آید. بامبو یک محصول جنگلی – کشاورزی چند منظوره است. بامبو ها توجه زیادی را به عنوان یک محصول با استفاده های چند گانه و سودمند بدست آوردند. این ها علفهایی چند ساله با ساقه های چوبی و عمر طولانی معمولا در اقلیم هایی که سازگارند همیشه سبزند. آنهایی که از مناطق معتدله هستند یک مجموعه کاملی از برگهای جدیدی را هر بهار تولید می کنند.

 بامبوهای مسن وقتی که بامبوهای جدید توسعه می یابند فاسد میشوند. در سرتاسر جهان تقریبا 87 جنس و بیش از 1500 گونه از بامبو وجود دارد. به طور کلی 100 گونه شامل آنهایی که از نظر اقتصادی اهمیت دارند .

لاکی بامبو ( Lucky Bamboo )

این گیــاه نوع خاصی از بامبوست با نام علمـی : Dracaena sanderiana  و نام انگلیـسی : Ribbon plant   و از تیره  

Lili aceae  و خاستگاه آن کشورهای کامرون و کنگو است. لاکی بامبو فقط یک گروه از ساقه های کهنسال است که در طولهای مختلف بریده میشود که ریشه ها از بندهای پایین تر و برگها از بندهای بالاتر رشد می کنند. ساقه خودشان به صورت طویل تر رشد نخواهد کرد اما شاخه های نورسته جدید نهایتاٌ توانسته اند ساقه های طویل تری شوند .

از آنجایی که لاکی بامبو مشکل زیادی از لحاظ آفت ندارد، بنابراین جهت حفظ سلامتی پرورش دهندگان و مصرف کنندگان هیچ گونه آفت کشی نباید استفاده کرد. تنها کودهای آلی جهت کمک به ایجاد رشد بهتر لاکی بامبو در مزارع استفاده شود .

مطابق فرهنگ قومی خاور (آسیای قدیم ) لاکی بامبو گیاهی بوده است که مناسبت هایی مانند جشن عروسی جشن تولد ، ولیمه و خانه نو به دوستان و آشنایان هدیه داده می شده است.

لاکی بامبو عمومیت داشته زیرا که نگهداری از آنها آسان است و یک اهمیت بزرگی در فن Fengshui  دارد .

از گیاهانی که پیشنهاد شده توسط استادان Fengshui در جهت دوام انرژی مثبت در یک اتاق خانه یا ساختمان است . یک تک ساقه برای موقعیت شمالی خانه عالی هست و یک ساقه در اینجا انواع مختلف خوش شانسی ، طول عمر ،حمایت و مال زیاد است . در گلدانی که محتوی 3 تا ساقه است ساقه کوچک نشان دهنده گذشته شماست، ساقه متوسط نشان دهنده حال شماست و ساقه بلند تر نماینده آینده شماست . در گلدانی که محتوی 5 ساقه، ساقه کوچک نشان دهنده تجسم گذشته شما روی زمین است دومین ساقه گذشته شما و سومین ساقه حال شما و چهارمین ساقه آینده شما و پنجمین ساقه زندگی بعدی شماست .

روبانهای رنگی :

بامبوی قرمز : افزایش خوشبختی و موفقیت میشود .

بامبوی طلایی : نماینده ثروت یا شرایط مالی و خانوادگی خوب است .

بامبوی آبی : نماینده دانش و ثروت است .

گیاه شناسی بامبو :

بامبوها از 4 قسمت سطح داخلی (دارای پوشش نرم) دیافراگم (متصل کننده بخش های ساقه به یکدیگر ) میباشد و پوشش رویه که بسیار سخت و دیر شکن است تشکیل شده و دیافراگم کاملاً فشرده بوده و آب در آن نفوذ نمی کند . ریشه اش ساقه های زیرزمینی (ریزوم) و ساقه های هوایی آن بند بند میباشد که چندین متر بلند تر میشود برگهایش باریک و نوک تیز بادامی شکل است و به رنگهای مختلف مانند سبز ، مشکی ، متمایل به قهوه ای عنابی و زرد مایل به کرم دیده میشود .

بعضی بامبوها گیاهانی کوتاه هستند 30 سانتی متر، در صورتیکه درختان الواری غول پیکر بامبوها میتوانند تا ارتفاع بالای 40 متر یا 100 فوت رشد کنند .

ساقه ، شاخه ها و برگها سبز باقی می مانند به طور کلی بامبو حتی در طور زمستان هم زنده است. بامبو طول عمرش خیلی طولانی نیست فقط در حدود 20 سال و گل دادنش یک بار در هر 7 تا 120 سال اتفاق می افتد که بستگی به گونه ها دارد .

بطور قابل توجهی، همه ی بامبوها از یک گونه خاص دقیقاً در همین زمان گل خواهند داد علی رغم موقعیت جغرافیایی شان .

با وجود یک تنوع گیاهی زیاد، بامبو در آب و هواهای  متفاوتی رشد می کند. این می تواند در همه ی اقلیم به جز آنتارکیتکا یافت شود. به هر حال  این گیاهان بطور باور نکردنی انعطاف پذیر میباشد آن ها را در پیچ های شدیدی خم میکنند اما کم می شکنند و یک بامبو قوی ترین گیاه چوبی پرورش یافته روی زمین میباشد. یک روش آزمایشی جهت دوام بامبو این حقیقت است که راست نگه داشتن گیاهان بامبو نزدیک منطقه زیمن در هیروشیما در سال 1945 سبب زنده ماندن آنها در برابر تندباد میشود و شاخساره های جدید را در حدود چند روز بالا میبرد. همچنین شاید سریعترین گیاه پرورشی با تعدادی واریته که در هر ساعت 5 سانتی متر یا در یک روز 5/1 متر رشد می کنند باشد.

گیاه بامبو کاربردهای زیادی دارد مثلاً به صورت گیاه تزئینی خالص تا وجود منبع مهمی از غذا. دو گونه از بامبو بومی ایالات متحده هستند Arundinaria gigantea بطور عادی بعنوان بامبوی غول پیکر شناخته می شود .

نیزار یا سواحل رودخانه ای که در امتداد رودخانه ها و جریانات رود در Ohio جنوبی هند و دیگر ایالت های جنوبی واقع شده اند.

A.tecta  نی بوریا یک شکل کوچکتری است که محدود شده به آتلانتیکا و مناطق ساحلی خلیج مریلند به سمت جنوب میباشد بیشتر بامبوهای تجاری و زینتی پرورش یافته در ایالت متحده، از چین و ژاپن معرفی شده اند .

بامبو شامل دو نوع کلی است : خوشه ای و رونده

انواع خوشه ای بومی مناطق گرمسیری یا نیمه گرمسیری هستند و بنابراین به تناسب جغرافیایی در ایالات متحده محدود میشوند وقتیکه آنها نمی توانند در مقابل درجه حرارتهای بسیار سرد مقاومت کنند. یک استثناء مهم در بین انواع خوشه ای بامبوی پاندا از هیمالیا است. Fargesia spp   که تا دمای 25- درجه فارنهایت به سرما مقاوم است.

بامبوی رونده که شامل بیشتر جنس های مهم از گونه های اقلیم معتدله می باشد. Phillostachys میتواند بعضی مواقع در برابر درجه حرارتهای پایین زمستانه بین 10- و 15+ درجه فارنهایت مقاومت کند . انواع رونده به طور نمونه در بخش هایی از جنوب ، جنوب غربی و سواحل اقیانوس آرام خیلی مقاومند و در اقلیم های شمالی ریشه مقاوم است (گیاهان مجدداً از ریشه ها رشد میکنند حتی اگر نی  در معرض سرمای کشنده زمستان قرار گرفته باشند. ) مقاومت به سرما یک ویژگی مهم از گونه های بامبوی معتدله میباشد که به همراه ارتفاع نی ، قطر نی و هدف مورد نظر استفاده می شود .

افزایش :

 افزایش بامبو در بهار ، ریشه های زیادی را گرفته جای دیگر می کارند ساقه های خیزران در ردیفهای متراکم رشد میکند و میتواند تا ارتفاع 40 متر برسد مثل جنگل های خیزران چین، در چین اکثر جنگلهای کم ارتفاع قرنها پیش از بین رفتند با این وجود جنگلهایی که خیزران در خود دارند سراشیب تپه ها را در غرب کشور میپوشانند. برای تکثیر لاکی بامبوی جدید به وسیله گرفتن قلمه وقتی که در واقع شاخه ها حداقل 20 سانتی متر رشد کردند شاخه ها را با زاویه 30 درجه برش دهید به طوری که قلمه هایی به طول 5/2 – 5/12 سانتی متر به دست بیایند قلمه ها را در آب تازه قرار دهید و پس از حدود 30 روز این قلمه ها ریشه دار می شوند . برای تحریک کردن یک شاخه بامبو به تولید شاخه جدید یک برش روی شاخه اصلی انجام دهید این برش حدود 3 سانتی متر باید بالای گره باشد پس از چند هفته یک جوانه جدید ایجاد میگردد.

رشد لاکی بامبو چقدر طول می کشد؟

به طور کلی لاکی بامبو در حدود 50 سانتی متر در مدت 6 ماه رشد میکند و این مقدار از رشد در 10-12 مرحله انجام می شود بنابراین هر مرحله حدود 2 تا 3 هفته طول می کشد البته این مقدار از رشد در شرایط نرمال است لاکی بامبو می تواند با سرعت بیشتری رشد کند اگر آب و هوا و خاک ، تغذیه در حد بهینه باشد و در محیط سرد نیز خیلی با آهستگی رشد میکند.

مراقبت های لازم :

تمیز نگه داشتن آب آن با تعویض هفتگی ، مقدار آب باید تا اندازه ای باشد که تقریبا تا 5/2 سانتی متری بالاتر از انتهای پایین ساقه قرار بگیرد. این گیاه نور فراوان اما غیر مستقیم آفتاب و دمای 18 تا 22 درجه سانتی گراد را ترجیح میدهد هر چند درباره تغذیه این گیاه عقاید مختلفی وجود دارد اما بامبو هم یک موجود زنده است و بد نیست هر از گاهی مقداری کود ملایم مانند کود بنفشه آفریقایی ماهی یکبار وقتی که آب را تعویض میکنید با مقادیر اندکی کود همواره گیاه را در اندازه ای قابل کنترل نگهدارید .

دو عامل اصلی زرد شدن برگ بامبو از این قرارند :

1- نور مستقیم بیش از حد

2-  آب لوله کشی مورد استفاده برای گیاه بیش از حد نمک یا فلوراید دارد برای اینکه گیاه دوره پربار و جدیدی آغاز کند آن را از تابش مستقیم نور آفتاب دور کرده و آب آن را تنها از آب فیلتر شده یا آب معدنی طبیعی تامین کنید .

بامبو نیز مانند هر گیاه خانگی گلدانی دیگر میتواند در حدود 5 سانتی متر بزرگتر از گلدان اولیه منتقل شود و یا بطور دائم در مخلوطی از ماسه و خاک که به خوبی زهکشی شود کاشته شود.

بامبوهای خوش یمن :

 اگر چه شانس آور بودن بامبو برای نگهدارندگان آن یک خرافه به نظر می رسد، اما از شواهد امر پیداست که خود بامبو واقعا گیاه خوش شانسی است. در حال حاضر در اکثر منازل هر جا که به اندازه یک گلدان کوچک فضا وجود داشته باشد زیر پنجره ، گوشه اتاق و ... سه شاخه بامبو وجود دارد دفاتر کار هم شامل این قاعده میشوند به قول بعضی از خریداران بامبو نگداری آن آسان است اگر شانس هم بیاورد چه بهتر ، در بسیاری از کشورها بویژه کشورهای آسیای شرقی به بامبو اهمیت فوق العاده ای میدهند.

فستیوال فرهنگی بامبو:

 بامبو یکی از قدیمی ترین گیاهان چین و با اهمیت ترین درخت این کشور است که میتوان آن را در اکثر خانه های این کشور مشاهده کرد . فستیوال فرهنگی بامبو برای حفاظت و نحوه پرورش صحیح و گسترده آن تشکیل میشود. در این فستیوال، کشاورزان، مردم عادی و کارشناسان در جلساتی به ارائه راهکار و نظراتشان برای استفاده بهتر و نگهداری از این گیاه میپردازند . کشورهایی مانند ویتنام ، اندونزی ، کشورهای آمریکای جنوبی هم فستیوال بامبو را برگزار میکنند اما هیچکدام شهرتی را که فستیوال فرهنگی بامبوی چین از آن خود کرده ندارند .

کشت و پرورش لاکی بامبو در داخل کشور ایران  بسیار پر هزینه است این گیاه معمولا از مالزی و تایلند وارد میشود .

در شرایط طبیعی آب و هوایی کشور نمیروید . لاکی بامبو در اصطلاح وارد کنندگان گل و گیاه از گیاهان زنده به شمار میرود به هیچ وجه قابلیت قاچاق شدن را ندارد یعنی به لحاظ حساسیت این نوع گیاهان نمی توان آنها را به صورت زمینی و راه های معمول قاچاق وارد کرد . تنها راه حمل ونقل آن راه هوایی است .

چگونگی ایجاد بامبوی مجعد (فرفری ) :

بامبوی مجعد شبیه چیزی که شما می بینید رشد نمی کند ، لاکی بامبو  تنها به صورت مستقیم رشد میکند بنابراین به بعضی تکنیک های رشد ویژه جهت ایجاد این حالت مجعد نیاز دارد . چندین روش جهت این مجعد بودن وجود دارد یکی از آنها این است که پرورش دهندگان گیاهان را در یک گلخانه که از سه طرف پوشانده شده و بنابراین تنها یک طرف آن با نور روشن میشود، نگهداری میکنند و به گیاهان اجازه میدهند تا به طور طبیعی به طرف نور رشد کنند . سپس جهت ایجاد حالت مجعد گیاهان را به صورت دوره ای با دست می چرخانند. به طور طبیعی بیشتر از شش ماه وقت نیاز است برای ایجاد یک حلقه زنی بامبوی مجعد مواج که برای بامبوی های بزرگتر و مجعد تر وقت بیشتر ی خواهند برد .

گلهای لاکی بامبو :

بسیاری از مردم فکر میکنند که لاکی بامبو گل نمی دهد درصورتی که این گیاه گلهای سفید رنگی تولید میکند .

گونه های مختلف بامبو :

1- بامبوی هندی با نام علمی Bambousa bambos druce   میباشد . این بامبو در مناطق هندوستان تا جنوب چین انتشار دارد و طباشیر آنرا طباشیر هندی مینامند .

2- بامبوی تیغ دار با نام علمی Bambousa spinosa roxb میباشد . این بامبو از جنوب چین و جزایر ملوکی انتشار دارد.

3- بامبوی رسمی با نام علمی Bambousa vulgarisschrad exwendi  میباشد که در اغلب مناطق حاره انتشار دارد.

انواع دیگر بامبو از نظر دارویی و طباشیر و فقط از نظر زیبایی و رنگ ساقه و مصارف صنایع دستی و ... مورد توجه میباشند .

نظیر Bambousa lafifolia  و بامبوی سیاه Bambousa nigra و بامبوی طلائی Bambousa aurea  هست.

ترکیبات شیمیایی بامبو ها :

از نظر ترکیبات شیمیایی گیاه بامبو در بامبو گونه B. bambos  (بامبوی هندی) که مولد طباشیر هندی است . مواد کولین ، بتائین ، نوکلئاز، اوره آز ، پروتئولایتیک آنزیم ، دیا ستیک آنزیم ، آمولیسیفا ئینگ آنزیم و طباشیر وجود دارد . در شاخه های سبز و جوان این بامبو گلوکوزید ، سیا نو ژنتیک مشخص شده است که ماده ای سمی است این گلوکوزید را یک آنزیم هیدرولیز میکند و همچنین این گلوکوزید در شاخه های جوان بامبو به قطعات کوچک تقسیم و در آب خیسانده شده اند یافت میشود. ( طباشیر ماده سفیدی که در گره های این بامبو وجود دارد دارای قسمت عمده سیلیسیک اسید است و به علاوه دارای سیلیکات مقداری نیز آهک و پتاس میباشد و از سوزاندن بامبو به دست می آید.)

کاربرد گیاه بامبو :

1- استفاده برای تغذیه

2- بهره برداری به منظور تهیه کاغذ و اشیاء مختلف چوبی و سایر مصارف صنعتی

3- کاشت در اطراف باغها ومزارع جهت حفاظت محل

تولید تجاری برای استفاده در ساختمان، غذا و هنر ( استحکام کا نکریت  ، شاخساره های خوردنی بامبو،آلات موسیقی ، صنایع مبل و استفاده های زینتی) گیاه بامبو محتوی مقدار فراوانی سلولز است که میتواند برای تهیه کاغذ و همچنین ابریشم مصنوعی مورد استفاده قرار گیرد .

نی های بامبو برای مقاومت و دوام صنایع ، شمشیر بازی در نظر گرفته میشود که باید در 3 تا 5 سالگی برداشت شوند قبل از پایان سال سوم بافت نی هنوز از شیره گیاهی پر و نسبتا نرم است بنابراین علامت گذاری و انتخاب نی ها یک بخش منظم از مدیریت بیشه است . البته نی های بامبو برای اهداف سودمند بسیاری مورد استفاده قرار میگیرند پیرامون شیکر های ( تکان دهنده ها ) شاخه درختان گردو ، داربست های سبزیجات و محکم کردن سطوح چوبی به کار گرفته میشوند و استفاده های اخیر انها میتواند از هر گونه نی که در دسترس باشد ایجاد شود .

تولیداتی که از بامبوهای پرورش یافته ایالات متحده ایجاد میشود شامل چوبهای ماهیگیری ، مبل ، فولوت و صنایع میباشد .

بسیاری از این بامبو ها از مکان هایی در می سی سی پی جنوبی ، لوئیزیانا و فلوریدا و ساحل غرب برداشت میشوند . بیشتر آمریکایی ها احتمالا با بامبو به عنوان یک نمونه گیاه زینتی آشنا هستند و فرصت هایی برای بامبو به عنوان یک گیاه خزانه ای وجود دارد اگر چه وسعت زمینی بامبو به طور تاریخی به ایالات متحده محدود میشود ، علاقه تجدید شده ای به بامبو به عنوان یک محصول تجاری با استفاده های زیاد وجود دارد .

گونه های مهم غذایی شامل P.dulcis' P.edulis' P.bambusoides ' P.pubecens ' P.nuda ' P.viridis  مبیاشند . دافن لوئیز نویسنده بامبو در مزرعه ، نوشته اند : ایالات متحده 30 هزار تن از شاخساره های بامبو های کنسرو شده هر سال از تایوان، تایلند و چین وارد میکنند . پرورش دهندگان سطوح کوچک به طور قابل ملاحظه ای در ایجاد تقاضا برای تولید تازه و پرورش محلی از طریق بازار ویژه موفق بوده اند .

بازارهای محلی برای شاخساره های بامبو شامل رستوران های آسیایی ، بازارهای کشاورزی و انبار های غذایی سالم مخصوصا در شهرهایی با جمعیت های نژادی که شاخساره های بامبو را با لذت میخورند می باشد.

برداشت شاخساره ها همچنین یک روش مناسب تنظیم گسترش بامبو های نوع رونده میباشد.

مطالعات درچین روی تغییرات در محتوای ماده مغذی شاخساره های بامبو از سن های مختلف نشان داد که وجود دارد سود قطعی جهت برداشت شاخساره ها زمانی که هنوز آنها زیر زمین هستند و تنها با غلاف هایی که بالای زمین هستند ( یعنی تنها غلاف ها بالای زمین هستند ) آزمایشاتی انجام شد که از P.pubescens استفاده شد .

  با برداشت در سه مرحله مختلف ، زیرزمین ، 5 روز بالای زمین و 10 روز بالای زمین .

با این مطلب فهمیده شد که مقدار پروتئین و آمینو اسید بالاتر است  وقتی شاخساره ها هنوز زیرزمین هستند .

در حقیقت نویسنده اظهار داشت که میزان پروتئین و آمینو اسید شاخساره بامبو ی P.pubescens  زیر زمین نسبت به دیگر مراحل رویشی بالاتر است .

شاخساره های بامبو یک آیتم عمومی درسرخ کردنی های آسیایی و به عنوان یک چاشنی ترشی میباشد .

مهمترین جنس برای تولید شاخساره بامبو در ایالات متحده معتدله است که شامل 60 گونه میباشد که همه آنها خوردنی هستند .

بازارهای بالقوه و تولیدات بامبو در ایالات متحده به موارد پایین خلاصه میشوند در بیشتر شرایط محیطی بامبو باید به عنوان یک محصول مکمل دیده شود که یک بازار و جایگاه ویژه را پر کرده و یک هدف را در مزرعه نسبت به یک محصول نقدی اولیه به خدمت گرفته اند .

ماده گیاهی : باغ وحش ها ، باغ های گیاه شناسی ، چشم انداز ، مواد گیاهی خزانه

غذا : شاخساره های تازه بامبو

مواد ساختمانی : استحکام کانریت، حصار بامبو ، خانه

وسایل موسیقی : فولوت ، سازهای بادی ، نی ، زایلفون

ابزار : شن کش های برگی بامبو

اسباب  و صنایع : اسباب بازی ها ، منبت کاری ، تزئین کردن ، چوب ماهیگیری ، سبد بافی ، جواهر سازی ، لوزام مبل ، نرده های باغ ، تیرک ( چوب ها )  داربست

بقا ( نگه داری ) : جنگلداری ، پناه گاه های زندگی ، زیستگاه حیات وحش

خواص دارویی بامبو :

درشبه جزیره مالایا از شرساخه های له شده ی جوان و سبز بامبو به صورت ضماد استفاده میکنند. در چین جوشانده بامبو خرد شده را برای رفع حالت تب به کار میبرند. در هند و چین از برگها و سر شاخه های نازک و سبز گیاه برای معالجه تب های تاولی و تهیه محلول برای شستشوی آبله توام با سرفه استفاده میشود .

در اندونزی از آب صافی که اغلب در داخل ساقه بامبو وجود دارد برای شستشوی چشم استفاده میکنند و گرد طباشیر را برای بند آوردن خون در بریدگی های اعضای بدن به کار میبرند .

از بامبوی هندی درچین قدیم برای معالجه یرقان و سوء هاضمه به کار می رفته است. شیره ساقه و یا جوشانده برگهای آن برای معالجه تب به کار میرود و در عفونت های روماتیسمی نیز کاربرد دارد . در هند و چین برای کاهش تب و در چین برای رفع گلودرد و تسکین سرفه استفاده میشود. از پوست کاملا خرد شده و سائید ه شده بامبو به عنوان قابض برای بند آوردن خون و تهوع استفاده میشود . ریشه وجوانه های آن نرم کننده ،مدر، معرق و تصفیه کننده خون است. برای باز کردن گرفتگی های مجاری ،رفع ناراحتی های مجرای ادرار تجویز میشود .

ریشه تازه آن را با توتون و برگهای فلفل هندی مخلوط کرده و در روغن می خیسانند و از آن پمادی درست می کنند که برای نرم کردن تومورهای سفت مصرف دارد. از طباشیر آن برای معالجه ناراحتی و اختلالات عصبی، روماتیسم ، فلج استفاده میشود .